29/06/2011

Nỗi buồn hóa đá nơi "Dòng sông chết"


(Về tiểu thuyết Dòng sông chết của Thiên Sơn)
Thu Phong

Dòng sông chết là cuốn tiểu thuyết thứ 4, mới xuất bản quý III-2009 (NXB Công an nhân dân)  của tác giả Thiên Sơn. Sau Màu xanh kí ức (2000), Hồn đất (2004), Bật rễ (2005)- trong hành trình miệt mài của người viết tiểu thuyết, có lẽ Dòng sông chết là cuốn sách đang đi tới đích trái tim độc giả bằng con đường của trái tim, của những tâm tình trĩu nặng mong muốn được tỏ bày, chia sẻ.
“Tất cả là một cuộc độc thoại dài. Trong một cảm giác cô đơn vây tỏa, không thể chia sẻ cùng ai, nhân vật chính tự nói với mình, tự kể lại những gì mình đã trải nghiệm, đã suy nghĩ. Một giọng điệu trữ tình xuyên suốt, quán xuyến từ đầu đến cuôí cuốn sách như một dòng suối miên man không ngừng chảy” (Lời tựa- Thiên Sơn). Những ưu tư luôn day dứt, ám ảnh tác giả trước những cuộc đời, những số phận éo le được hoá thân vào cuộc độc thoại của nhân vật Ngân, một nhà hóa học trẻ tuổi.
Dòng sông chết được chia làm 3 chương. Chương 1- thượng nguồn của dòng sông là tuổi trẻ của Ngân từ khi Ngân còn là một cô bé ngây thơ nơi quê nghèo đến khi là một thiếu nữ chốn thị thành. Chương 2 là những tháng ngày Ngân du học ở nước ngoài với những nỗi niềm riêng- chung trước những gì cô chứng kiến, trải nghiệm. Chương 3, Ngân trở về Việt Nam với những vinh quang mỏi mệt, và cái kết của mỗi số phận.
Tiểu thuyết Dòng sông chết được cấu tứ trên một trục thời gian trải dài, trục không gian mở rộng với đường dây xuyên suốt là cái nhìn trắc ẩn, đau đáu trước những số phận nghiệt ngã, trớ trêu. Những trớ trêu đó có thể là một trò đuà của tạo hóa, nhưng có lẽ cái chính là do con người tạo ra, hoàn cảnh tạo ra. Những dục vọng. U mê. Ghen tuông. Đố kị... Và cứ như thế, con người tự đày đọa, đầu độc mình, đầu độc người thân của mình. Ngân lớn lên và đi trong cõi người lầm lụi với trái tim rỉ máu, rỉ máu vì những câu hỏi không lời đáp.  Cô bé con sớm nhìn thấy nỗi đau âm thầm của mẹ, những trận đòn chửi bới độc địa của bà nội với mẹ, sự câm lặng, cả đến cái chết cũng âm thầm của ông nội, căn bệnh quái ác của cha... Những câu hỏi day dứt của một nhà khoa học trẻ đầy lương tâm, trách nhiệm khi tận mắt chứng kiến, trải nghiệm mặt trái của mọi thứ công nghệ, của cái vỏ bọc văn minh hiện đại tạo ra những kiểu giết người thầm lặng... Nhìn thấy để dấn thân, để hành động. Ngân chưa tìm thấy được loại thuốc chữa bệnh cho bố mình. Nhưng cô đã có được những thành công khác, góp phần tích cực vào thành tưụ của hóa học Việt Nam , phục vụ thiết thực cuộc sống của người dân. Sâu thẳm trong lòng Ngân là những câu hỏi day dứt, đau đớn về của một tình yêu đầu đời thiêng liêng đã trở thành vô nghĩa bởi sự thay đổi,  sự tha hoá không thể hãm phanh của Khánh nơi đất khách, khiến cô bất đắc dĩ trở thành nạn nhân của một mối tình chắp vá tay ba giữa Ngân- Khánh- Ngọc, người chị cùng cha khác mẹ. Những băn khoăn, để rồi thất vọng trước những gì cô chứng kiến về thầy Phan- thần tượng của Ngân... Mỗi nhân vật, mỗi số phận trong tiểu thuyết của Thiên Sơn như là một thế giới bị khép kín, dày vò, đau đớn trong thế giới riêng của nỗi cô đơn vây tỏa. Tưởng như những hành tinh đi qua nhau, chạm vào nhau là vỡ nát thành những thiên thạch của nỗi buồn, của nỗi xót xa. Tất cả bắt nguồn từ tình yêu thương da diết, từ lòng trân trọng với mỗi cuộc đời, mỗi con người...
Đúng như lời tưạ tác giả viết: “Cái đặc biệt của cuốn sách không chỉ là những câu chuyện riêng tư của nhân vật. Ở đây nhân vật chính đã trở thành người lật tẩy một trong những điều tệ hại nhất của thời đại chúng ta. Đó là sự không kiểm soát được mặt trái của cuộc cách mạng hóa học và công cuộc công nghiệp hóa đối với cuộc sống con người... Ngoài ra cuốn sách còn đề cập đến những chủ đề khác, những khía cạnh phong phú và nóng bỏng mà thực tại đặt ra, đòi hỏi giải quyết trong một đất nước đang thay đổi”. Đây là một cuốn tiểu thuyết luận đề mang nhiều tính thời sự- báo chí rất đáng quý bởi tấm lòng, bởi lương tâm người viết luôn thao thức đập cùng một nhịp với cuộc đời. Và thông điệp của cuốn sách là  chân lý của nhân loại muôn đời: con người luôn phải đối mặt với hiểm họa từ chính dục vọng của mình.
                                   

26/06/2011

Thiên Sơn: Là một người viết, tôi có thể lượng định được mình đang ở đâu


Nhà văn Thiên Sơn, người vừa được giải C cuộc thi viết tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam chia sẻ về công việc viết văn đầy nhọc nhằn của mình và ý tưởng của cuốn tiểu thuyết "Dòng sông chết" với phóng viên Báo CAND.
"Nghề viết với tôi những ngày viết tiểu thuyết cứ như một người leo núi. Mỗi chữ viết ra nặng nhọc như một bước chân người leo núi bước cao dần. Mỗi chữ như có cả vị mồ hôi và máu. Và khi viết xong mỗi cuốn sách, tôi như người vừa vượt qua một ngọn núi, lại thấy phía trước là bạt ngàn những ngọn núi phải leo. Tôi chẳng biết làm gì khác, lại lầm lũi vượt qua những ngọn núi dựng đứng đang chĩa lên nền trời, hết ngày này lại sang tháng khác".

Nhà văn Thiên Sơn và bìa cuốn tiểu thuyết "Dòng sông chết".
PV: Anh có bất ngờ với giải C của Hội Nhà văn không khi sự xuất hiện của anh trên văn đàn có phần lặng lẽ?
Thiên Sơn: Là một người viết, tôi có thể lượng định được mình đang ở đâu. Tôi nghĩ giải thưởng theo một cách nào đó cũng là một sự định giá, một sự ghi nhận đối với tác phẩm, bởi ít nhất nó cũng đi qua những kênh thẩm định của những nhà văn có uy tín.
PV: Tôi được biết tiểu thuyết của anh lúc đầu có cái tên có vẻ hơi sến, "Những cánh hoa lòng", và sau đó được đổi thành "Dòng sông chết", hai vấn đề tưởng như chả liên quan gì đến nhau?
Thiên Sơn: Khi đặt tên "Những cánh hoa lòng" tôi muốn nhấn mạnh đến những vẻ đẹp của tình cảm, của nội tâm, đó cũng là một điều được chú trọng trong cuốn sách này. Mặt khác, với cái tên ấy, có vẻ cũng làm dịu đi sự khốc liệt, và những bi kịch thể hiện trong cuốn tiểu thuyết.
Toàn bộ câu chuyện được kể dưới dạng độc thoại, nhuốm màu tâm trạng của nhân vật chính, với những kỷ niệm về tình yêu, về gia đình, quê hương và những nỗi đau thầm lặng. Rồi từ câu chuyện riêng tư ấy, trong hành trình của nhân vật, biên độ phản ánh được mở rộng dần đến những vấn đề về sự phi lý của nền văn minh hiện đại, những xung đột văn hóa, những xung đột thế hệ và cả những vấn đề thế cuộc, trong đó, dưới con mắt của Ngân, một nhà hóa học trẻ tuổi, đã phơi bày ra mặt trái của cuộc cách mạng hóa học và những hệ lụy của công cuộc công nghiệp hóa do sự vô trách nhiệm của con người.
Khi tác phẩm được xuất bản, tôi đã thống nhất với biên tập viên, đổi tên cuốn sách thành "Dòng sông chết" là nhấn mạnh đến khía cạnh thứ hai của cuốn sách, nói về sự đe dọa hiện hữu và đang hủy diệt con người từ môi trường sống đến những độc tố trong nền văn hóa.
PV: Nhà thơ Trần Đăng Khoa (thành viên Hội đồng chung khảo giải thưởng Tiểu thuyết Hội Nhà văn Việt Nam 2006-2010) đã có nhận xét thế này: "Dòng sông chết xới lên nhiều vấn đề nóng hổi của đời sống đương đại hiện nay. Cái tài của Thiên Sơn là đưa những vấn đề người đọc quan tâm vào trang viết đậm đà chất văn, với những nhân vật có chiều sâu nội tâm và giàu tính nhân văn". Anh đã xử lý thế nào để những vấn đề xã hội nóng bỏng không tương phản với những vấn đề khác trong tác phẩm và tạo nên sự nhuần nhuyễn trong tác phẩm của mình?
Thiên Sơn: Tôi kể một câu chuyện xã hội qua tâm tư của nhân vật chính. Dù vấn đề xã hội có gai góc đến đâu, tôi cũng cố kể ra thật bình dị, với những sắc màu của tâm tưởng. Sự miêu tả cái đẹp trong nội tâm, cái đẹp trong thiên nhiên đan cài với những mạch suy tưởng và những thông tin về xã hội làm cho câu chuyện dữ dội mà vẫn hấp dẫn. Tâm lý nhân vật luôn đặt ở bình diện thứ nhất, từ đó, qua ánh phản của nó, người đọc thấy được cả những vấn đề lớn của xã hội.
PV: Anh là người viết trẻ duy nhất được giải thưởng lần này, mọi người khá bất ngờ, vì từ trước anh vẫn rất lặng lẽ, trong khi đó nhiều người trẻ bây giờ, họ rất nổi tiếng. Sao anh lại lặng lẽ như thế?
Thiên Sơn: Văn chương, với tôi là một công việc khó khăn và nhọc nhằn lắm, tôi nghĩ rằng không thể nóng vội được. Sao mình cứ phải um lên về những việc mình đang làm? Sao mình làm ít lại có thể nói nhiều? Điều đó chẳng ích gì.
Tôi nghĩ rằng văn học phải đi vào những vấn đề bản chất của xã hội và người viết phải có trách nhiệm với cuộc đời. Nhiều tác  giả trẻ bây giờ đi vào sex, thậm chí sử dụng sex như một phương tiện để câu khách, hoặc sex trở thành một ẩn dụ thiếu trong sáng để người ta nói về những vấn đề khác. Những tác phẩm như vậy chỉ gây nên sự ồn ào mà thôi, chứ không thể có chỗ đứng lâu dài được. Không nên dễ dãi. Những người hiểu văn học phải biết văn học vô cùng khó và trên con đường ấy, có biết bao anh tài.
PV: Tôi được biết anh đến với văn chương từ những vần thơ, chứ không phải truyện ngắn hay tiểu thuyết?
Thiên Sơn: Tôi bắt đầu viết từ khi học cấp hai, với những bài thơ. Bây giờ tôi đã có 2 tập thơ với gần 160 bài được in ra. Nhưng xu hướng văn xuôi cứ mạnh dần lên trong quá trình trưởng thành trong nghề viết. Từ một người làm thơ theo bản năng và sự thăng hoa của cảm xúc, từ một người được đào tạo chính quy để trở thành một người bình luận, thẩm định nghệ thuật, tôi đã vất vả đào luyện mình trở thành một cây bút văn xuôi, với hai thể loại quan trọng là tiểu thuyết và truyện ngắn.
Hằng ngày tôi học hỏi những lý thuyết cổ kim, vừa phân tích không ngừng những biến cố xã hội, và lắng nghe cảm xúc của mình. Với mục tiêu làm sao để mình có thể hoà nhập được vào những chuyển động lớn lao của đời sống, am hiểu và nắm bắt được những nguồn mạch và quy luật vận động của xã hội, phát hiện những nghịch lý, những bi kịch, những bất công, và thể hiện nó với tinh thần phản kháng, tinh thần thức tỉnh đồng loại.
Làm sao để thoát ra khỏi định kiến, sự hạn chế của cái tôi cá nhân, vượt qua rào cản của giọng điệu đơn thanh để trở thành một người kể chuyện linh hoạt, đa thanh, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tính định hướng và sự tự nhiên, giữa chủ quan và khách quan, giữa cá tính và sự hài hoà, giữa hiện thực và tư tưởng… đó là những vấn đề vô cùng khó và tôi luôn phải cố gắng…
PV: Sau "Dòng sông chết", anh đang thai nghén "Quyền lực đen" có vẻ như gam màu sắc tiểu thuyết anh lựa chọn là "xám" quá không?
Thiên Sơn: Đặt tên cho một cuốn tiểu thuyết nhiều khi không định trước. Hiện tại, tôi đang hoàn thành một cuốn tiểu thuyết mới, với độ dài hơn 1.000 trang có tên là "Quyền lực đen". Tôi chưa muốn nói nhiều về cuốn sách này, hy vọng trong năm tới nó sẽ được ra mắt bạn đọc. Đó là một câu chuyện thời sự, nóng bỏng và gai góc, lý giải nhiều vấn đề lớn và phức tạp đang đặt ra.
PV: Vâng, xin cảm ơn cuộc trò chuyện thú vị của anh!
Khánh Linh (Công an Nhân dân)

Hiện tượng Sơn Tùng trong văn học Việt Nam hiện đại

Cuốn sách “Hiện tượng Sơn Tùng trong văn học Việt Nam hiện đại” cung cấp cho người đọc một cách hệ thống nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu, các nhà văn, nhà báo nhiều thế hệ về nhà văn Sơn Tùng. Điều đáng chú ý là nhiều nhà phê bình văn học, học giả lớn lớn như Giáo sư Đặng Thai Mai, Giáo sư Phan Ngọc, Đào Phan… đều có những đánh giá cao về cuộc đời và những đóng góp của nhà văn Sơn Tùng trong lịch sử văn học Việt Nam.

Nhà văn thương binh Sơn Tùng đang được đề nghị phong danh hiệu Anh hùng Lao động vì những cống hiến độc đáo của ông cho nền văn học với những tác phẩm về đề tài Bác Hồ và danh nhân cách mạng; vì tấm gương nghị lực phi thường vượt lên thương tật hiểm nghèo để sống và viết; vì lòng trung thực và nhân cách cầm bút khiến hàng triệu người yêu mến và nể trọng. Mới đây, cuốn sách “Hiện tượng Sơn Tùng trong văn học Việt Nam hiện đại” do Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành năm 2011 đã gây được sự chú ý của bạn đọc.

Gần 200 tác giả đã viết về nhà văn Sơn Tùng

Nhà văn Thiên Sơn, chủ biên cuốn sách cho biết, trong quá trình sưu tầm tư liệu, nhóm biên soạn gồm Hằng Thi, Thiên Sơn và Kiều Việt Quang đã có trong tay một khối tư liệu lớn gồm 750 trang máy tính A4 của gần 200 tác giả đủ các tầng lớp và lứa tuổi. Tuy nhiên, trong lần in này, do dung lượng cuốn sách đã quá dày (630 trang), nên đành để lại nhiều tư liệu có giá trị. Dù vậy, đây là cuốn sách lần đầu tiên công bố một cách đầy đủ, phong phú những đánh giá về cống hiến của nhà văn Sơn Tùng qua nhiều bài viết của các nhà văn, nhà nghiên cứu tên tuổi; hé mở kho tàng tư liệu riêng, những bức thư tay của nhiều vị lãnh đạo cấp cao, nhiều trí thức lớn và các đồng nghiệp, những người thân yêu với nhà văn, để lại cho chúng ta một ấn tượng đậm nét.

Cuốn sách gồm 5 phần, phần 1, Thư và những bài thơ tặng nhà văn. Phần 2, Chân dung, tập hợp bài viết của các nhà báo, với nhiều góc nhìn khác nhau về nhà văn Sơn Tùng đã được đăng tải trên các báo trong và ngoài nước. Phần 3, Dư âm tác phẩm tập hợp những bài nghiên cứu phê bình dành cho các tác phẩm tiêu biểu của nhà văn, thể hiện những cảm nhận đa chiều và sinh động về tư tưởng, nghệ thuật của một nhà văn.  Và phần 4,  phần Đối thoại, là những bài trả lời phỏng vấn của nhà văn với các phóng viên báo chí về hành trình lao động miệt mài của ông. Còn phần 5, Hình ảnh Tư liệu được chọn lọc từ hàng ngàn bức ảnh còn lưu trữ được, mang lại một cái nhìn trực quan, bổ sung cho những trang viết về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Sơn Tùng.

Hé mở những bức thư tay và lời đánh giá

Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng đã gửi rất nhiều bức thư thăm hỏi nhà văn Sơn Tùng, ông đặc biệt quan tâm đến tác phẩm cuốn Búp sen xanh. Ngay sau khi xuất bản, Búp sen xanh gây ra tiếng vang lớn và có nhiều ý kiến khác nhau khiến nhà văn gặp phải những sóng gió. Nhưng rồi cuối cùng, cuốn sách đã được nhiều vị lãnh đạo cấp cao quan tâm và được tái bản. Năm 1984, trong bức thư Thủ tướng gửi có đoạn: "Đồng chí Sơn Tùng thân mến! Tôi đã nhận được cuốn Búp sen xanh mới. Vậy là đã xong một việc. Chắc bây giờ nhà văn Sơn Tùng đã suy nghĩ và chuẩn bị cho một vài tác phẩm mới. Tôi xin gửi đến người đồng chí và nhà văn thân mến những tình cảm và lời chúc mừng nồng nhiệt. Tôi thường nhắc nhở anh chị em làm văn học, nghệ thuật lời nói vàng ngọc. Nghệ thuật là lâu dài. Còn thời gian thì ngắn ngủi…". Chính Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng đích thân viết lợi tựa cho cuốn Búp sen xanh, nhưng vì những lý do tế nhị, năm 1995 lời tựa đó mới được nhà văn Sơn Tùng công bố.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, trong lời phát biểu qua một bộ phim về nhà văn Sơn Tùng đã nói: "Tôi quen đồng chí Sơn Tùng trong một cuộc tập huấn về tư tưởng Hồ Chí Minh. Anh nói chuyện với tôi là phải luyện tập 11 năm mới có thể tự ngồi dậy và đi không phải người dìu, bút cột vào ngón tay mới viết được. Phải nói, đó là một con người có nghị lực… Đó là một con người có trí mệnh. Mỗi lần anh gặp tôi thì tôi rất cảm động, bởi vì ngồi nói chuyện về Bác Hồ nhưng phải cố gắng vì vết thương lại đau. Có khi cầm bút viết được, có khi không… Đấy là một con người có chí hướng cách mạng, là một đảng viên trung kiên. Tôi cho là một học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh… Còn đối với riêng tôi, anh là một người bạn chí thiết…".

Cụ Vũ Đình Hòe, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục đầu tiên (1945) và là Bộ trưởng Bộ Tư pháp, là người có mối thâm tình với nhà văn Sơn Tùng. Nhiều bức thư của cụ Vũ Đình Hòe gửi cho nhà văn Sơn Tùng được công bố trong cuốn sách rất cảm động: Trong một bức thư đề 20/1/2008 khi cụ Hòe đang ở TP Hồ Chí Minh và đang viết bộ sách để đời "Pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh", cụ viết cho nhà văn những lời thân ái: "Anh Sơn Tùng mến thương! Nhớ anh quá chừng. Anh vẫn khỏe luôn chứ. Năm qua ngoài Bắc rét lắm mà mảnh đạn nó cứ nằm lỳ trong đầu anh, tội nghiệp… May mà tôi còn ngọ nguậy được nên đang cố gắng viết tập III cuốn sách mà anh đã giúp đỡ nhiều nên đã ra được tập II, Sự cấu tạo của tư tưởng pháp quyền Hồ Chí Minh. Mong rằng Tết sẽ lò mò ra Hà Nội được. Sẽ đến cầu cạnh anh về ý kiến và tư liệu sống. Năm qua chắc anh có tác phẩm mới viết về đề tài anh hằng ôm ấp: Tư tưởng nhân nghĩa Bác Hồ, cầu xin anh cho tôi đọc sẽ gợi ý thêm cho tôi."

Còn nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Dy Niên thì viết trong một bức thư năm 2009: "Anh Sơn Tùng vô cùng kính mến! Được biết anh từ những ngày đầu Búp sen xanh đầy sóng gió… Tôi khâm phục và kính trọng anh, một nhà văn lớn có tâm huyết đem lại những giá trị quý giá cho văn học nước nhà… Đọc Búp sen xanh và nhiều tác phẩm sau đó, tôi đã hiểu sâu và rộng hơn về gia đình quê hương của Bác Hồ. Dưới ngòi bút của anh, các vị đại trí thức, một thời bị lãng quên, nay đã được biết đến một cách đầy trân trọng và đúng đắn. Nghĩ lại, có mấy ai đã làm được điều đó như anh. Thật đáng khâm phục!"

Ngoài ra cuốn sách còn cung cấp cho người đọc một cách hệ thống nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu, các nhà văn, nhà báo nhiều thế hệ về nhà văn Sơn Tùng. Điều đáng chú ý là nhiều nhà phê bình văn học, học giả lớn lớn như Giáo sư Đặng Thai Mai, Giáo sư Phan Ngọc, Đào Phan… đều có những đánh giá cao về cuộc đời và những đóng góp của nhà văn Sơn Tùng trong lịch sử văn học Việt Nam. Trong bài viết "Phong cách Sơn Tùng", Giáo sư Phan Ngọc đã nhấn mạnh: "Sơn Tùng có phong cách của Tư Mã Thiên, gặp bất cứ sự kiện gì cũng tìm hiểu đến nơi đến chốn tại nơi xảy ra và hỏi những người chứng kiến. Nó khác xa với phương pháp viết sử theo trí tưởng tượng của các nhà tiểu thuyết thời Pháp thuộc. Và nhà văn Sơn Tùng viết theo những đòi hỏi của trái tim người nghệ sĩ. Tự trái tim ấy sẽ dẫn đến cách làm như vậy. Thời đại xem tiểu thuyết để tiêu khiển dần dần sẽ nhường cho thời đại xem tiểu thuyết thay đổi thế giới…". Và chính lối đi riêng không lẫn vào ai đó đã làm nên một phong cách Sơn Tùng độc đáo trong văn học Việt Nam".

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và nhà văn Sơn Tùng

Trong cuộc đời nhà văn Sơn Tùng, một trong những người bạn lớn gắn bó thủy chung mà ông luôn nghĩ đến và luôn kính trọng, đó là Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết. Trong cuốn sách này, một số bài viết cũng đã đề cập đến mối quan hệ vô cùng đẹp đẽ này.

Có thể nói, nhà văn Sơn Tùng và Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết có mối lương duyên như tiền định. Năm 1968, nhà văn Sơn Tùng rời Báo Tiền Phong vào chiến trường B2 lập và làm chủ bút Báo Thanh niên giải phóng. Lúc đó hai người cùng công tác trong một cơ quan. Ngày 15/4/1971, nhà văn Sơn Tùng bị thương nặng, 14 mảnh đạn găm khắp người, 3 mảnh găm vào sọ não, tay trái bị liệt co quắp trước ngực, tay phải còn 3 ngón cử động được, hai chân đều bị đạn cắt vào nên lúc đầu không đi lại được, mắt thị lực còn 1 phần 10, mất 81 phần trăm sức khỏe. Trong giờ phút hiểm nghèo khi bị đạn M79 từ trên máy bay bắn xuống, Sơn Tùng bất tỉnh, người đã cõng ông chạy dưới cánh rừng tan tác vì bom Mỹ đến cơ sở cấp cứu là người đồng chí Nguyễn Minh Triết. Sau này, nhà văn Sơn Tùng phục hồi dần, trở ra Bắc và nổi tiếng với khoảng 30 tác phẩm văn học viết về Bác Hồ và các danh nhân cách mạng, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết vẫn thường đến thăm, động viên chia sẻ những lúc khó khăn.

Gần 40 năm sau, khi nhà văn Sơn Tùng bị tai biến nặng phải vào điều trị tại Phòng Cấp cứu A9 Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, Chủ tịch nước đã hai lần vào thăm nhà văn và yêu cầu các bác sĩ hết lòng cứu chữa cho nhà văn Sơn Tùng.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, Chủ tịch đã nói với các bác sĩ: "Tôi và nhà văn Sơn Tùng là những người đồng chí gắn bó keo sơn từ ở chiến trường Nam Bộ. Khi anh Sơn Tùng bị thương nặng, tôi là người cõng anh ấy đi cấp cứu… Anh Sơn Tùng là nhà văn được nhân dân yêu mến, các đồng chí hãy cố gắng hết sức cứu chữa cho nhà văn Sơn Tùng".

Lời người biên soạn

Sơn Tùng là một nhà văn với lý tưởng sống nhất quán suốt cả cuộc đời. Ông là một nhà nhân nghĩa kết tinh trong tâm hồn những tư tưởng và tình cảm lớn, những đạo lý của ông cha. Ông là người hy sinh tất cả vì cách mạng, vì dân tộc và phấn đấu không mệt mỏi vì nền văn học, văn hoá của nước nhà. Ông chiến đấu để chống lại bệnh tật, vết thương luôn ứa máu trên đầu; chiến đấu với kẻ thù cướp nước, và với giặc nội xâm; chiến đấu để chống lại cả một cuộc suy thoái đạo đức rộng lớn thời hậu chiến, giữ lòng trinh bạch trước nhân dân.

Với phương châm sống rồi mới viết nên sự nghiệp của ông bắt đầu tương đối muộn và chủ yếu là trong điều kiện ngặt nghèo giữa những cơn đau, giữa đạn bom, nghèo khó. Dù vậy, ông đã tạo nên một sự nghiệp khá đồ sộ và được coi là người tạc tượng thánh, viết sách thánh. Văn chương của ông nằm ngoài khuôn khổ của khái niệm thông thường. Sơn Tùng là một người học trò của lãnh tụ Hồ Chí Minh, tác phẩm của ông chắc chắn sẽ vượt qua mọi giới hạn thời gian và định kiến để nhập thành nền tảng văn hóa, đạo đức của tương lai.

Hoàng Hà (Báo Công an nhân dân)

20/06/2011

Thiên Sơn “Trong đầu tôi đầy ắp dự định”

                                   Tùng Sơn (thực hiện)


Thiên Sơn sinh năm 1972, tốt nghiệp Khoa ngữ văn đại học Tổng hợp Hà Nội. Hiện anh là biên tập viên tạp chí Điện ảnh Việt Nam. Thiên Sơn viết nhiều thể loại: thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết... Trong cuộc thi tiểu thuyết lần thứ 3 của Hội Nhà văn Việt Nam (2006-2010) anh là tác giả trẻ nhất được trao giải chính thức. Chúng tôi trân trọng giới thiệu cuộc trò chuyện với anh.

PV: Là người trẻ tuổi nhất trong số các tác giả đoạt giải cuộc thi tiểu thuyết lần thứ 3 của Hội Nhà văn Việt Nam, anh có nghĩ mình được… ưu ái vì cái sự trẻ ấy?
TS: Điều đó có lẽ chỉ ban giám khảo mới biết. Còn tôi, không bao giờ tôi mong một sự ưu ái như vậy. Trong một cuộc thi về nghề nghiệp, điều cần nhất là sự công minh, công bằng. Nếu những người trẻ thật sự chưa làm nên điều gì đáng nói thì cũng phải nghiêm khắc vạch ra. Có như thế, nền văn học mới có thể phát triển.

PV: Trong tiểu thuyết “Dòng Sông chết” có những trang viết nhiều suy tư, ngẫm ngợi về con người và những “huyền bí của nội tâm” như chính anh thổ lộ ở đầu cuốn sách, những trạng huống cảm xúc sống động của nhân vật Ngân dường như được chưng cất từ những nỗi niềm của chính người viết, khiến người đọc cũng lo âu, thắc thỏm, vui mừng hay đau đớn…. Những tác phẩm đầu tay thường lên men từ chính hiện thực cuộc sống gần gũi nhất với người viết. Với anh thì sao?
TS: Điều đầu tiên mà tôi tự hỏi mình mỗi khi cầm bút, ấy là những gì mình viết nên có tạo được rung cảm cho người đọc hay không? Đó hẳn nhiên là một điều không dễ dàng, nhất là trong điều kiện ngày nay tâm lý và thị hiếu người đọc phát triển đa chiều. Nhưng dù khó đến mấy, thì người viết cũng phải luôn hướng đến bạn đọc và tìm cách tạo nên sự cộng hưởng. “Dòng sông chết” không phải là cuốn đầu tay của tôi, tôi đã viết gần mười đầu sách (chủ yếu là tiểu thuyết) về nhiều lĩnh vực của đời sống. Tôi nghĩ, để có một tác phẩm thực sự gây xúc động thì người viết phải đào sâu vào chính tâm hồn mình, phải luôn quan sát và rung cảm với hiện thực xung quanh. Những chất liệu ấy sẽ giúp người viết trong quá trình xây dựng tác phẩm. Tôi cũng vậy thôi, tôi cũng phải sống cùng nhân vật truyện, yêu và đồng cảm với nó. Đôi khi, nó là một phần tâm hồn mình, những đau thương và mơ ước của mình.

PV: Không dừng lại ở những câu chuyện riêng tư của nhân vật, tác phẩm của anh gây chú ý bởi tính triết luận. Anh đề cập đến việc “không kiểm soát được mặt trái của cuộc cách mạng hoá học và công cuộc công nghiệp hoá đối với cuộc sống con người. Những thành tựu bị sử dụng vào những mục đích vụ lợi và vô trách nhiệm, đẩy con người vào tình trạng bị nhiễm độc nguồn thức ăn và môi trường sống...” Thường thì những người chưa nhiều năm trong nghề cầm bút ngại chuyên chở những thông điệp to tát như vậy, vì thể hiện không khéo dễ bị mang tiếng “đao to búa lớn” mà nói lớt phớt thì… chẳng đâu vào đâu. Anh có đứng trước thách thức này khi viết?
TS: Trong một tác phẩm tiểu thuyết, nhân vật trước hết phải là một cá tính sống động. Không làm được điều đó, coi như đã thất bại. Tuy nhiên, nhân vật cũng sẽ là một công cụ để nhà văn khám phá cuộc sống. Ở Đây, nhân vật Ngân, với tư chất của một nhà hoá học trẻ tuổi, một người trong sáng và đầy khát vọng đã trở thành người lật tẩy những mặt trái của cuộc cách mạng hoá học và công cuộc công nghiệp hoá. Những điều được đề cập đến ở đây không mang tính chính luận khô khan mà nó chính là những gì mắt thấy, tai nghe của nhân vật truyện, những gì khiến nhân vật truyện suy ngẫm, đau đớn, dằn vặt. nghĩa là nó được kể ra một cách hoàn toàn tự nhiên, nhuốm màu tâm tưởng, bằng chính giọng điệu độc thoại của nhân vật tự nói với chính mình. Chủ đề ấy cũng được lồng trong nhiều chủ đề khác, giữa những câu chuyện khác mềm mại. Tôi nghĩ rằng, văn học phải có trách nhiệm đề cập đến những đề tài nhạy cảm, có ảnh hưởng thiết thân đến cuộc sống con người. Có như vậy văn học mới có thể góp chút gì vào việc thay đổi cái hiện trạng tồi tệ đang huỷ hoại con người. Tôi không nghĩ rằng văn học là một cái gì hoàn toàn mang tính hình thức, những cách tân theo kiểu biến văn học thành một trò tiêu khỉển chỉ là một cách thúc đẩy văn chương ngày một suy giảm tác dụng trong cuộc sống của con người. Tôi không ngại người ta nói đao to búa lớn, tôi chỉ quan tâm đến tác phẩm có nói được điều gì mà chính tôi đau đớn, suy ngẫm và điều ấy có thực sự cần thiết để làm cho cuộc sống tươi sáng hơn hay không. Dĩ nhiên để những chủ đề khác nhau, những màu sắc khác nhau của cuộc sống được tái hiện một cách nhuần nhuyễn và sinh động, đó luôn là một thác thức ngặt nghèo mà người viết phải vượt qua.

PV: Là tác giả duy nhất đoạt giải mà không phải là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam,  anh… vui hay buồn vì điều này?
TS: Sao tôi lại phải vui hay buồn? Điều đáng nói hơn, có lẽ là cuộc thi đã có một sự rộng mở nào đó, việc chấm giải của các thành viên ban giám khảo dựa chủ yếu vào chất lượng tác phẩm chứ không phải vì danh tiếng của ai đó. Và nếu thế, thì đó có lẽ cũng là điều đáng mừng. Tôi gửi bản thảo, rồi bận nhiều công việc, đến nỗi khi sách ra cũng không thấy ai nhắc nhở phải nộp cho ban tổ chức cuộc thi và tôi không nộp. Khi được giải, ban tổ chức mới biết là sách đã được in ở nhà xuất bản công an nhân dân năm 2009. Đó cũng là điều bất ngờ với tôi.

PV: Giải thưởng này có ý nghĩa gì với anh?
TS: Tôi cảm thấy những cố gắng của mình bước đầu được ghi nhận. Bạn biết đấy, tôi viết nhiều, sách của tôi được tái bản nhiều lần, khá đa dạng về đề tài và bút pháp, nhưng trước đây, nó thường ít được nhắc đến. Tôi là người lặng lẽ bởi tôi hiểu rằng, văn chương là chuyện của cả một đời người và càng đi sâu vào nó càng thấy khó khăn biết bao.

PV: Từ tiểu thuyết đầu tay đến tiểu thuyết này, anh thường suy tưởng nhiều về quá khứ. Chúng có ý nghĩa gì với anh?
TS:  Một số tiểu thuyết như Màu Xanh ký ức, Hồn đất,Dòng sông chết tôi thường sử dụng bút pháp tâm lý. Nhân vật truyện thường sống với những hồi ức sâu thẳm, da diết, với những kỷ niệm đẹp không thể phai nhoà. Tôi yêu lối viết ấy, nó lý giải con người trong tận cùng tâm tư. Trong những ám ảnh không dứt và lời văn trong những truyện này thường mềm mại, trau chuốt, nhuốm màu tâm trạng. Nó cũng hợp với cá tính của tôi, với cái tạng của một người hoài niệm. Sẽ buồn biết bao khi con người ngày càng có vẻ lãng quên quá khứ nhiều hơn, vứt bỏ cả những gì tươi đẹp của một phần đời.
Tôi cũng nói thêm, tôi có những tác phẩm viết theo phong cách khác, có màu sắc khách quan và mang tính dự báo.

PV: Viết và xuất bản liên tục, lại đầu tư cho những tác phẩm dài hơi, dường như anh không nản và không để cho đời sống áo cơm chi phối?
TS: Tôi không chán nản. Có lẽ tôi sinh ra là để viết, dù chẳng biết cuối cùng tôi có làm được gì cho văn chương hay không. Trong đầu tôi đầy ắp những dự định, và hai mươi năm nay tôi luôn dành thời gian để viết. Nó như một công việc tiền định. Một công việc thiêng liêng. Dù có khó khăn, bần cùng, hay tai hoạ, tôi chẳng có gì phải băn khoăn, tôi có một lối đi, cứ thế đi mãi.
Bây giờ, tôi đã viết sắp xong một bộ tiểu thuyết xã hội 1200 trang với những vấn đề gai góc, dữ dội. Và khi dự định này sắp hoàn thành, tôi lại đã tư duy và chuẩn bị cho một dự định mới…

 Nhà thơ Trần Đăng Khoa (Thành viên Hội đồng chung khảo giải thưởng Tiểu thuyết): “Dòng sông chết xi lên nhiều vấn đề nóng hổi của đời sống đương đại hiện nay. Cái tài của Thiên Sơn là đưa những vấn đề người đọc quan tâm vào trang viết đậm đà chất văn, với những nhân vật có chiều sâu nội tâm và giàu tính nhân văn. Tiểu thuyết này được hội đồng đánh giá cao, nhất là góc nhìn của người viết. Tôi đã xem một số cuốn sách khác của Thiên Sơn và hơn 1.000 trang bản thảo tiểu thuyết Quyền lực đen (2 tập), càng thấy anh là cây viết rất sung sức. Tôi tin tác phẩm của anh và những vấn đề anh đặt ra sẽ nhận được sự đồng cảm và sẻ chia của người đọc”.
                                  Báo Thể thao Văn hóa